Mamy szczyt sezonu urlopowego. Wasze ciała pewnie odpoczywają. A głowy? To idealny moment, żeby odświeżyć podejście do kreatywności – w jej czystym, analogowym wydaniu.

Jestem pewien, że w przyszłości firmy będą organizować coś, co dziś nazywamy „cyfrowym detoksem”, a jutro zmierzać będzie w stronę odwyku od… promptowania. Już teraz w Dolinie Krzemowej odbywają się warsztaty „Unplugged AI”, które uczą, jak chronić kreatywność w świecie, który ją pozornie ułatwia.

Czy AI zabija kreatywność? Nie. Ale może ją rozleniwić.

W 2023 roku badania NFER (UK) pokazały spadek samodzielności rozwiązywania problemów u uczniów korzystających z AI. To zjawisko „zadłużenia poznawczego” — czyli zredukowanej aktywności poznawczej i osłabionego poczucia autorstwa podczas nauki z AI. W Polsce – rok po roku – maleje nasza zdolność do łączenia faktów, prostych obliczeń i logicznego wnioskowania.

Już w 2011 roku opisano „Google effect” – zjawisko, w którym przestajemy zapamiętywać informacje, wiedząc, że łatwo je znaleźć.

Jaki będzie efekt AI? Możemy tylko zgadywać – albo zacząć działać.

Dla mnie kreatywność to nie estetyczna sztuczka, ale mięsień i fundament niezależności osobistej i zawodowej. Bez ćwiczenia…zanika.

W reklamie widać to wyraźnie. Projekty stają się coraz bardziej do siebie podobne. Teksty pisane jakby z jednej matrycy. To już nie tylko kwestia stylu, długich myślników i specyficznej składni. To po prostu komunikacyjna papka. Oddajemy nasze talenty w mechaniczne kleszcze.

Ta papka doczekała się już nawet własnego określenia w popkulturze: „This ad feels so mid.” Nijaka. Generyczna. Jak muzyka z windy.

Kreatywność w czasach AI: ochrona gatunku twórczego

Co wiemy o zaburzeniach kreatywności w dobie AI?

• Zanik samodzielnego myślenia: AI kusi gotowcem, ale koszt to utrata inicjatywy i zdolności do samodzielnego rozwiązywania problemów.
  
• Zmechanizowana konwergencja: Powielamy schematy generowane przez algorytmy. Wszystko dookoła traci oryginalność.
  
• Kreatywne rozleniwienie: Młodzi twórcy często porzucają twórczą eksplorację na rzecz gotowych „inspo”.
  
• Uzależnienie od podpowiedzi: Odruch zamiast refleksji. Tak jest szybciej, ale niekoniecznie lepiej.
  
• Spadek ryzyka twórczego: A przecież kreatywność zaczyna się tam, gdzie nie wiesz, co się wydarzy.

A jednak: AI może wspierać kreatywność. Pod jednym warunkiem.

Człowiek musi być liderem tego procesu.

Nie biernym odbiorcą, tylko aktywnym współtwórcą. Tylko wtedy AI stanie się narzędziem skalowania naszego potencjału – nie substytem kreatywności.

Jak chronić własną kreatywność?

Moje 5 osobistych nawyków, które polecam każdemu twórcy – niezależnie od specjalizacji, talentów i kompetencji:

1. Zostaw miejsce na nudę.
   Nie wypełniaj każdej chwili produkcją. Pomysły lubią ciszę. Kiedy ostatni raz nic nie robiłeś / robiłaś?
2. Zaczynaj analogowo.
   Dla mnie to fundament. Każda idea zaczyna się totalnie analogowo. Zawsze mam przy sobie mój dziennik kreatywny, a w nim – szkic, notatka, mapa myśli. Zacznij od kartki!
3. Eksploruj absurd.
   Rób rzeczy bez celu. Pisanie dla samej frajdy pisania to akt oporu.
4. Inspiruj się tym, co niealgorytmiczne.
   Kultura niszowa, dziwne fora, stare książki, ludzie offline.
5. Na koniec, błagam – sprawdzaj!
   Narzędzia AI to wredni konformiści. Zrobią wszystko żeby spełnić Twoje oczekiwania – wymyślą cytat, spreparują nieistniejące badanie, pochwalą Twoją ideę. Na koniec z odpowiedzialnością za swoje słowa zostaniesz sam.

Jeżeli przed Tobą wypad na wakacje to koniecznie pamiętaj by zabrać ze sobą zeszyt. Czas potrenować swoją kreatywność!

Na koniec klasycznie 7 artykułów z którymi warto wejść w nowy tydzień.

1. RTM bez filtra: jak daleko można posunąć RTM , zanim emocje pożrą strategię?
   W czasach scrollowanej histerii real-time marketing kusi natychmiastową uwagą, ale coraz częściej żeruje na emocjach zamiast budować markę. Gdy tragedie stają się tłem dla żartów, a osobiste dramaty – pretekstem do zasięgów, granica między refleksem a refleksją niebezpiecznie się zaciera. Nowy Marketing zebrał kilka opinii na temat granic RTM.
2. Zuckerberg: brak AI‑okularów to przyszły deficyt poznawczy. Serio?
   Mark Zuckerberg zapowiedział, że AI‑okulary — takie jak Ray‑Ban Meta czy Oakley Meta — mogą stać się podstawowym interfejsem do korzystania ze sztucznej inteligencji. Według niego, osoby, które ich nie użyją, w przyszłości będą miały „znaczącą przewagę poznawczą” nad tymi, którzy pozostaną bez — co porównał do braku korekcji wzroku u osób z wadą wzrok. Pachnie mocną manipulacją…
3. Masz 18 lat? Udowodnij. Internet właśnie wchodzi w nową erę…
   W Wielkiej Brytanii właśnie weszły w życie przepisy Online Safety Act: serwisy pornograficzne muszą stosować twardą weryfikację wieku, pod groźbą wielomilionowych kar i blokad. Tymczasem YouTube testuje system AI, by wykrywać niepełnoletnich użytkowników. W praktyce oznacza to, że YouTube sam, bez konieczności udziału użytkownika, podejmie decyzję o włączeniu trybu „junior”.
4. Nowy Photoshop z AI: rewolucja czy punkt bez powrotu?
   Adobe wprowadza funkcje Harmonize, Generative Upscale i ulepszony Remove Tool — teraz jeden klik wystarczy, by idealnie dopasować obiekt do zdjęcia, zwiększyć rozdzielczość do 8 MP i usunąć niechciane elementy z tłem jakiego nie było. Dla grafików to środek ekspresowej produktywności — ale też moment refleksji nad tym, jak AI przepoczwarza warsztat twórczy i gdzie kończy się kreatywność, a zaczyna techniczna automatyzacja kompetencji.
5. W Polsce jest więcej psów niż dzieci — symptom poważniejszych zmian społecznych
   Według danych GUS i FEDIAF, w 2023 roku w Polsce było około 7,2 mln dzieci (0–18 lat), a populację psów oszacowano na ok. 8,5 mln — co po raz pierwszy daje więcej pupili niż młodych ludzi. To nie jest jedynie efekt pandemii, lecz efekt szerokich przemian: opóźnione dorosłość, niepewność ekonomiczna i potrzeba emocjonalnego wsparcia oraz towarzystwa — czego wielu Polaków szuka w psiakach bardziej niż w relacjach międzyludzkich.
6. Reddit chce być nowym Google — ale z ludzką twarzą.
   Platforma rozwija własną wyszukiwarkę opartą na wiedzy użytkowników i zapowiada, że chce być miejscem pierwszego wyboru do szukania odpowiedzi — nie AI, tylko ludzi. Reddit Answers już obsługuje 6 mln zapytań tygodniowo, a CEO zapowiada: stawiamy wszystko na wyszukiwanie oparte na realnych doświadczeniach.
7. Instagram radzi jakie posty publikować i w jakim celu.
   Instagram opublikował oficjalne wskazówki, które treści najlepiej wspierają różne cele – od zwiększania zaangażowania po sprzedaż. Rolki mają napędzać odkrywalność, karuzele – edukować, a transmisje – zacieśniać więź z odbiorcą. To pierwszy raz, gdy platforma tak wyraźnie komunikuje, co działa i jak tworzyć skuteczny miks contentowy.